Auteursarchief: andre

hamers voor diverse werkzaamheden bij het meubelmaken

Houten hamer

 

In de basiscursus 1 meubelmaken  van de Praktijk beginnen we met vervaardigen van eenvoudige beuken houten hamers. Als je je wat verder ontwikkelt hebt in het meubelmaken zie je hieronder een aantal wat luxere houten hamers gemaakt van verschillende soorten hardhout. Enkele zijn  op de kopse kanten afgewerkt met een 5 mm. messing plaatje of een stukje leer ter voorkoming van beschadigingen.

P1070896
P1070887

P1070886P1070885P1070883P1070882P1070881P1070888

Houten voorlopers van de ambachtschool.

Ambachtscholen keken vroeger niet op een dubbeltje als ze gereedschap aan schaften .Via mijn broer, ooit zelf leerling op de ambachtsschool, kwam ik in contact met iemand die 10 mooie houten voorlopers had liggen. De 50 cm lange beukenhouten voorlopers  met steenbeuken zool zijn van het merk Joh. Weiss & Sohn uit Wenen (1820-1980) en van de mij onbekende firma “Laupheimer Werkzeugfabrik, vormals Joseph Steiner & Söhne” (1859-1991).

Schavenfabriek Weiss & Sohn

 

 

 

 

 

 

De schaven waren in uitzonderlijk goede conditie. Er zaten alleen slijtsporen op de zool en natuurlijk waren de beitels bot. Beide fabrieken bestaan overigens niet meer. Wil je wat meer weten over de geschiedenis van deze fabrieken bekijk dan de site van het Kleines Werkzeugmuseum: www.holzwerken.de/museum/  Deze site geeft een uitgebreid overzicht van Europese gereedschapsmakers. Wie de geschiedenis leest 

beeldmerk houten rijschaaf Steiner

 

 

 

 

 

 

van Steiner & Söhne (http://www.holzwerken.de/museum/hersteller/steiner.phtml) krijgt een goed beeld van de tijd. De Laupheimer Werkzeugfabrik (vormals Joseph Steiner & Söhne, opgericht in 1859) was o.a. gespecialiseerd in levering van complete ambachtschool inrichtingen. Omdat de eigenaren Sam en Viktor Steiner (Amerikaanse) joden waren, werd deze oude firma vanaf 1933 door het naziregime stelselmatig uitgesloten van overheidsopdrachten. In 1939 werden ze gedwongen de fabriek te verkopen aan de Deutsche Bank; de naam veranderde in Holzwerkzeugfabrik Laupheim A. G. De fabriek kwam relatief goed door de tweede wereldoorlog, maar in de periode daarna ontstonden moeilijkheden over de vóór de oorlog onder dwang afgelegde verklaring over de bezitsverhoudingen. In 1991 werd de fabriek gesloten.

rijschaaf

rijschaaf 50 cm met steenbeuken zool

 

 

 

 

 

 

 

Twee rijschafen zijn gebruiksklaar gemaakt en schaven voortreffelijk. Voordelen van deze houten schaven zijn dat je ze makkelijk gebruiksgereed kunt maken, dat de zool snel gevlakt kan worden en dat ze licht zijn in gewicht. In vergelijking met een stalen schaaf zijn ze wel wat lastiger af te stellen.

In januari start de cursus gereedschapsmaken. In deze cursus beginnen we met het gebruiksklaar maken van bovengenoemde rijschaaf. Vervolgens mag de cursist zich de trotse bezitter van een houten rijschaaf noemen.

In aktie met de houten rijschaaf

 

 

 

 

Opknapbeurt ULMIA houten voorloper.

In onze speurtocht naar een goede houten schaaf kwamen we in Duitsland terecht. Rondkijken in een andere cultuur kan nooit kwaad. Op EBAY.de vonden we een 50 cm lange Ulmia beukenhouten voorloper met een steenbeuken zool. Vaste prijs € 40. Tante Post in Duitsland is niet goedkoop dus er kwam nog € 16 bij. De conditie van de Ulmia schaaf was redelijk. De steenbeuken zool zat vol gebruikssporen die we er met schuurpapier  nr 120,240, 400 en 600 (opgeplakt op een dikke HPL-plaat) weer spekglad maakte. Een zool mag wel iets hol zijn, maar nooit bol. Zet de schaafbeitel wel altijd iets hoger in de schaaf vast tijdens het vlakken.

schuren steenbeuken zool

 

.

 

 

 

 

 

De schaafbeitel was niet roestig, maar had dringend een slijpbeurt nodig. Eerst de achterkant van de beitel gewet tot hij spiegelglad was en daarna de beitel in 25 graden geslepen daarna een extra licht geronde vouw van 27 graden aangebracht. Tenslotte de  keerbeitel pas gemaakt ,zodat de krul er niet onder kan schieten en op 1,5 mm van de onderkant geplaatst. De Ulmia voorloper schaaft als een tierelier en is een mooie

houten voorlopers en rijschaven

aanwinst in onze schaafcollectie. Op deze foto is de Ulmia schaaf de tweede van onder. Bedenk bij de aanschaf van tweedehands schaven wel dat je er altijd werk aan hebt om ze schaaf-gereed te maken. Deze Ulmia voorloper is ook nieuw te koop.Je betaalt dan ongeveer € 120.

RESTAURATIE HOUTEN SCHAVEN

rijschaaf ontmanteling

Cursisten zijn vaak verbaasd over de hoge prijzen van gereedschap. Ik besloot daarom een experimente te doen. Ik kocht ongezien vier houten schaven op marktplaats, na wat afdingen, voor € 15. De buit bestond uit een rijschaaf van 86 cm, een voorloper van 56 cm en twee antieke blokschaafjes. De schaven hadden in een vochtig schuurtje gelegen en moesten eerst een paar weken drogen. Nooit bij de radiator zetten maar kalmpjes aan laten drogen, anders krijg je droogtescheuren en is je schaaf waardeloos. Ik heb de zwaar verroeste beitels in een pan met citroenzuur gezet (dat is verkrijgbaar bij de drogist) en een weekje laten staan. De beitels van de rijschaaf en de voorloper waren van gelaagd staal. Gelaagd staal bestaat uit twee of meer lagen staal. De bovenkant is van ongehard staal is zorgt voor taaiheid en flexibiliteit, de onderkant is juist van gehard staal en zorgt voor een duurzame snede. Als je goed naar de vouw van de beitel kijkt zie je het verschil , gehard staal glimt meer. De beitels in de kleine blokschaafjes waren respectievelijk gegraveerd met  “J.&R. DODGE Sheffield, JUSTE JUDICATO” en met  “J. Grothaus”. De blokschaafjes bleken dusdanig door houtworm aangetast dat er geen eer aan viel te behalen. In de houtkachel ermee. De rijschaaf en de voorloper leken een restauratie waard.

Loszittende handvat bleek gebroken

Vlakken zool rijschaaf

Te grote bek opening van de rijschaaf

Infreezen nieuwe bekopening

 

Nieuwe stukjes jatoba in de bekopening

Nieuw stuk jatoba aan de bovenzijde gelijmd

Nieuw stuk jatoba aan de bovenzijde gelijmd

Rijschaaf schaaft weer een krul

Na het slijpen en wetten van de beitel moest er het nodige aan de schaaf zelf gebeuren (zie bovenstaande foto’s). De schaaf schaaft weer naar behoren, maar voor het echte fijne meubelmaakwerk is hij niet geschikt. Dat komt door de roestvorming op de beitel waardoor putjes zijn ontstaan die in de vouw terugkeren. De krul wordt daardoor brokkelig en niet egaal. Voor de voorloper geldt hetzelfde.  Experiment gedeeltelijk mislukt.. Conclusie: Het restaureren van de schaven op zich gaat goed, maar we moeten op internet zoeken naar betere tweedehands houten schaven.

 

 

De handschaaf, koning van het houtbewerkinggereedschap

De Praktijk w30, collectie schaven

 

“Ik heb al een elektrische schaaf van Festool”, meldde een cursist die het blijkbaar niet op handschaven had. “Gaat veel sneller en accurater … “, zei hij er achteraan. Ik krijg regelmatig mensen op cursus die reeds in bezit zijn van uitgebreid houtbewerkingsinstrumentarium van Festool. Niks mis mee. Maar toch zij moeten ook gewoon met de handschaaf aan de gang. Wil je echt fijn werk afleveren dan moet je de machineslag van de Festoolschaaf met de handschaaf kunnen verwijderen. De eerste vereiste waar een handschaaf aan moet voldoen is dat er een vlijmscherpe beitel inzit. Cursisten die een eerste handschaaf in de winkel kopen, bemerken algauw dat hij het niet zo goed doet als op de cursus. De beitel van een  nieuw gekochte schaaf moet nog zowel aan voor als achterkant gewet worden en aan de voorkant licht bol gewet en voorzien van een extra vouw. De keerbeitel moet op de juiste plaats zitten en goed aansluiten. Ook de zool van de schaaf moet gevlakt worden. Ik kan mensen die van meubelmaken een echte hobby  of beroep willen maken maar één advies geven: Leer slijpen en wetten. Ik geef een relatief goedkope workshop van twee avonden waarin de voornaamste aspecten van het scherp maken van beitels worden behandeld www.w30.nl/cursusaanbod.html. Neem bij voorkeur je eigen beitels en schaven mee. Voor de cursussen houtbewerken gebruiken we een keur aan verschillende schaven; vóórdat jezelf een schaaf iets aanschaft, is het handig om al die verschillende schaven uit te proberen, zodat je goed beslagen ten ijs komt. Schaven zijn zowel nieuw als tweedehands in verschilllende kwaliteiten te koop. Bedenk hierbij wel dat goedkoop ook vaak duurkoop is. Afgelopen jaar hebben we fors geïnvesteerd in nieuwe schaven , hopelijk levert deze aanschaf nog beter werk op van de  cursisten.

DE STANLEY SCHAAF

De Stanley schaaf is een betrouwbaar werkpaard.  De schaaf is zowel nieuw te koop als tweedehands op marktplaats. De meest aangeboden schaaf op marktplaats is de Stanley 4. Koop geen roestbak en ook geen Handyman Stanley 4, probeer een Stanley 4 Bailey te vinden met houten handvaten. Je kunt de kwaliteit van de Stanleyschaaf aanmerkelijk verbeteren door de Stanley schaafbeitel  te vervangen door een Lie Nielsen schaafbeitel of een schaafbeitel van Ron Hock. Wij kochten op marktplaats een Stanley 6 en twee Stanley’s  7. De prijzen variëren afhankelijk van of je bij een particulier koopt of bij een handelaar. Ducotools heeft veel tweedehands schaven en hanteert redelijke prijzen.

Prijzen op Marktplaats:

  • Stanley 3 tussen € 50,00 en € 60,00
  • Stanley 4 tussen € 25,00 en € 40,00
  • Stanley 5 tussen € 40,00 en € 60,00
  • Stanley 6 tussen € 50,00 en € 70,00
  • Stanley 7 tussen € 60,00 en € 80,00

 

 

JUUMA nr.4 en JUUMA BLOKSCHAAF

Er is in schavenland wel het een en ander aan het veranderen. Wilde je vroeger een betere schaaf dan Stanley dan kwam je algauw uit bij Veritas, Lee Nielsen of Clifton en dat betekende € 200 of meer per schaaf nr. 4. Quansheng, een Chinese schavenfabrikant, is in het middensegment met een lijn schaven op de markt gekomen. Deze worden in Europa onder allerlei namen verkocht, Baptist verkoopt ze onder de naam Peaktools, Dictum onder de naam Dicktools, Feine Wekzeuge Dieter Schmidt onder de naam Juuma, Workshop Heaven Fine Tools noemt ze gewoon Quangsheng schaven. In Amerika  verkoopt Woodcraft ze onder de naam Woodriver.

We kochten uiteindelijk een Juuma No 4  prijs € 109  en twee blokschaven, één waar de beitel onder een hoek van 45 graden staat en één waar de beitel onder een hoek van 38 graden staat (o.a. voor het schaven van kopshout) voor respectievelijk € 53 en € 58 bij Dieter Schmidt Feine Werkzeuge. De kwaliteitschaven die deze fabriek maakt zijn on-chinees te noemen, handvaten van bubinga, bronzen  kikker, dekbeitel en stelmoer. De beitels zijn snel te wetten en de standtijd is voortreffelijk.We werken nu bijna een jaar met de Juuma’s en ze voldoen erg  goed. Opvallend is wel dat na een aantal cursussen  de Juuma nr. 4 behoorlijk wat krassen op de zool vertoont.
LIE NIELSEN 4 ½ BLOKSCHAAF
Lie Nielsen, dé gereedschapfabrikant uit Maine Amerika, behoort tot de top van gereeedschapmakers. Professionele meubelmakers en amateurs in goede doen zijn lovend over deze eredivisie gereedschappen. Daar hangt wel een zeer stevig prijskaartje aan.

Omdat we onze cursisten goed vergelijkingsmateriaal bij hun eventuele aanschaf van schaven willen geven, besloten we toch een Lie Nielsen 4 ½, prijs € 300, aan te schaffen. Deze zware schaaf  van 2,5 kg ligt als een huis op het hout en doet zijn werk meer dan voortreffelijk. Een minpuntje vind ik dat de schroeven van handvat en knop niet netjes zijn geplaatst. Steken iets uit. Standtijd beitel goed.

 

LIE NIELSEN LOW ANGLE JACK SCHAAF #62

Bij Baptist in Arnhem lang lopen wikken en wegen welke low angle jack schaaf. Veritas, viel ons qua afwerking tegen, Peaktool is het qua uitstraling net niet in vergelijking met de Lie Nielsen. Uiteindelijk toch gekozen voor de duurdere  Lie Nielsen  (€ 262).De schaaf is gebaseerd op de Stanley 62, heeft een verstelbare beitelopening in de zool en een zware bijna 5 mm. dikke schaafbeitel. De beitel is geslepen in een normale hoek van 25 graden en het bed van deze schaaf is 12 graden , maakt samen 37 graden. De schaafbeitel ligt op zijn kop in het schaafbed (bevel -up). Door die scherpere aansnijhoek vliegt de schaaf  als het ware makkelijker over het hout. Met de  verstelbare beitelopening moet je wel leren omgaan. Kleine opening, fijne krul, grote opening, grove krul. Waar gebruik je deze schaaf nu voor?

Je kunt hem gebruiken op de futselplank om de kopse kant van hout aan te schaven. Handig ook bij warrige en harde houtsoorten om inspringingen (tear-out) te voorkomen en het schaven van uitstekende zwaluwstaarten. Je kunt er ook losse beitels bij kopen die onder een hoek van 38 en 50 graden zijn geslepen.

 

HOL-BOLSCHAAF  RECORD Nr. 20c

De hol-bolschaaf is bedoeld  om ronde en ovalen vormen te schaven. In een wereld vol houtstof en computergestuurde cnc-freesmachines is deze schaaf een monument van rust. Hij wordt niet veel meer gebruikt en dat is een beetje onterecht. Je kunt met de hol-bolschaaf  snel vormen creëren die op de freesmachine ingewikkelde mallen vereist. Via een stelschroef kun je de schaaf  in iedere holling en bolling zetten,vervolgens pas je de diepte van de schaafbeitel aan, en de schaaf is gereed voor gebruik. Zet de schaaf altijd iets minder rond of bol dan de te schaven ronding of bolling.

De cursisten die de schaaf gebruikten bij hun werkstukken zijn Mirjam Medema (het ronde bijzettafeltje uit amerikaans esdoorn) en Jelte Wiersma (de ovalen boekenkast met lichtgebogen laden vervaardigd uit kersen en jatoba).

 



DE GRONDSCHAAF
Als ik in de basiscursus bij de houtverbindingen de grondschaaf introduceer, kijken cursisten me soms wat  glazig aan. Als ze thuis vertellen dat ze met de grondschaaf gewerkt hebben volgen opmerkingen als: “Ik wist niet dat je op een landbouwcursus zat”. Gewoon laten praten en zo snel mogelijk een aanschaffen. Mijn favoriet is de  hoekige Nooitgedagt grondschaaf, goed vormgegeven, eenvoudig in te stellen  en je kunt hem tijdens het schaven goed in balans houden. Op marktplaats kom je ze af en toe tegen voor prijzen tussen de € 5 en € 20. De Stanley 71 is ook een heel verdienstelijke  grondschaaf met aan de voorkant van de schaaf een verstelbare dieptegeleider waardoor je de schaaf redelijk in balans kunt houden. Tweedehands wordt hij nog af en toe aangeboden tussen € 40 en € 80. De Veritas grondschaaf van de Canadese gereedschapmaker Lee Valley is verwant aan de Stanley 71 maar mist de dieptegeleider aan de voorkant. Daardoor kantelt hij nogal makkelijk. Je kunt dat oplossen door er een grotere plaat onder te schroeven, maar ja. De Veritas grondschaaf is het mooiste vormgegeven van allemaal, maar functioneert niet optimaal (prijs € 145). De Duitse schavenmakers van ECE produceren nog steeds een houten grondschaaf , lijkt verwant aan de Nooitgedagt, alleen een tikkeltje groter. Vormgeving beetje krullerig organisch, moet je van houden (prijs rond de € 100).
Waar gebruik je de grondschaaf voor? Je kunt er houtverbindingen mee op maat schaven zoals pen en gat  en halfhout verbindingen en sponningen uitdiepen.Je kunt er ook de nesten van de trapboom zuiver mee op diepte schaven ,daarom wordt hij ook weleens de trappenmakersschaaf genoemd.
SPOOKSCHAAF
Deze schaafjes worden gebruikt bij gebogen  werk om binnen en buitenkant in vorm en glad te schaven. Gitaar-en vioolbouwers schaven er afwijkende vormen mee zoals bv. de halsen van muziekinstrumenten.

Houten spookschaaf en bastspookschaaf

De vroegste spookschaafjes [botjesvormgeving] waren van hout . Nadeel was dat deze niet goed af te stellen waren en alleen geschikt voor het grovere werk. de bovenste spookschaaf is om bast van de boom te schaven. Ik heb het houtwerk dat in slechte conditie was vervangen.(Wengé). Ron Hock en Veritas brengen een setje zelfbouwspookschaafsetje op de markt waarbij op het schaafijzer een fijnafstelling zit.

 Wij hebben een aantal Stanley spookschaafjes, de 151 en 51. De meest  gangbare spookschaafjes zijn nu van staal met en rechte,gebogen,ronde of bolle zool.  De stanley 151(rode) heeft last van een nogal grootte bekopening waardoor hij vrij grof schaaft. Je kunt dat oplossen door een plaatje achter de beitel te plaatsen waardoor de beitel naar voren komt en de bekopening kleiner wordt. Wonderlijk is wel dat de spookschaaf 51 (de oudere uitgave van de 151)  veel beter schaaft.
Net binnengekomen de platte en ronde spookschaaf dicktools van Dictum en de Veritas spookschaaf concaaf. Eerste indruk :dicktools voor 37euro een goede kwaliteit-prijs verhouding, jammer van de lelijke bruine kleur. Veritas ,perfekte afwerking,alles klopt, als hij net zo goed schaaft als er uitziet, vergeven we  ze voor een keer de prijs van 96,00 euro.

 Hoe werk je met spookschaven? Het kan natuurlijk in een werkbank maar een handige  manier van werken is zittend op een schaafpaard. Je klemt het werkstuk met je voeten onder het houten blok. Dit schaafpaard, uitgevoerd in eiken,is gemaakt door cursist Roelof Veenema.